Het freeriderdilemma

Vorige maand verspreidde LightRec een persbericht waarin de stichting meldde dat het deelnemeraantal flink is gegroeid. In dit persbericht stond ook waarom: de algemeen verbindend verklaring werkt goed én onze partner Wecycle is actief met het benaderen van zogeheten freeriders.

 

Gied van Hoorn      Gied van Hoorn
Directeur Stichting LightRec 

LinkedIn  Twitter 
 





Het begrip freerider is afkomstig uit de sociale wetenschappen. Het duidt op het gegeven dat actoren zich economische baten weten toe te eigenen zonder dat ze in de kosten meedelen, of dat ze gegeven een bepaalde bate hun inspanningen of andere kosten proberen te minimaliseren. Simpeler gezegd: je maakt gebruik van een goed of dienst zonder ervoor te betalen of bij te dragen aan de instandhouding ervan.

Het freeriderdilemma werd in de jaren zestig voor het eerst geformuleerd door de Amerikaanse econoom Mancur Olson. Hij bouwde daarmee voort op de gedachten van Adam Smith die stelde dat het collectieve belang van de samenleving het beste gediend wordt als alle individuen zo veel mogelijk hun eigen belang nastreven. In het marktmechanisme waar winst de drijfveer voor economisch handelen is, zou dan de beste afstemming ontstaan van vraag en aanbod.

Olson toonde aan dat dit niet altijd opgaat, in het bijzonder niet bij publieke goederen. Het kenmerk daarvan is namelijk dat ze ondeelbaar zijn en niet-uitsluitbaar. Met ondeelbaar bedoelde Olson dat de beschikbare hoeveelheid van het goed niet wordt verminderd als iemand het gebruikt. Met niet-uitsluitbaar dat mensen niet van het goed kunnen worden uitgesloten als het eenmaal tot stand is gekomen.

Olson noemt als voorbeeld het aanleggen van dijken rondom een bepaald gebied. Daar profiteert iedereen evenveel van, en dus zou iedereen er ook in gelijke mate aan moeten meebetalen. Echter, een individu dat redeneert volgens het gedachtegoed van Smith zegt: “als ik kan profiteren van de veiligheid van de dijken ongeacht hoeveel een ander ervan profiteert, en als ik niet van de veiligheid kan worden uitgesloten, waarom zou ik er dan voor betalen?” Maar als iedereen zo zou redeneren, dan zou er al snel geen geld meer zijn om de dijken in stand te houden. De dijken zullen dan in verval raken en ze bieden dan geen veiligheid meer.

Kort samengevat: het freeriderdilemma houdt in dat individuele rationaliteit (‘oude lampen worden toch wel ingezameld, of ik daar nu aan meebetaal of niet’) kan leiden tot collectieve irrationaliteit (‘aangezien niemand wil meebetalen, gaat het inzamelsysteem ten gronde).

Daarom is het goed dat we in gezamenlijke inspanning blijven werken aan het benaderen van freeriders zodat dit aantal daalt. Tot slot nog dit: soms zijn freeriders freerider zonder zich daarvan bewust te zijn. Ondanks onze inspanningen is er nog steeds sprake van onwetendheid en zijn veel bedrijven zich simpelweg niet bewust dat het terugnemen van afgedankte verlichting een wettelijke verplichting is. Dus ook voor onze voorlichting geldt: laten we actief bezig blijven!

Gied van Hoorn




Over LightRec

LightRec is een initiatief van de producenten en importeurs van energiezuinige verlichting in Nederland. Deelnemers van LightRec voldoen via de deelnemersovereenkomst automatisch aan hun wettelijke verplichting om ook zorg te dragen voor hun producten nadat deze worden afgedankt. » lees meer